Bí ẩn thời gian

     

Trả lời câu hỏi “Thời gian là gì?”, từ thế kỉ thứ V, Thánh Augustine, công ty thần học lừng danh, đã viết: “Nếu không có ai hỏi, thì tôi biết; nếu tôi muốn giải thích đến một người hỏi, thì tôi không biết”. Lúc được hỏi Thượng Đế tạo ra vũ trụ cùng thời gian như thế nào, ông nói, Thượng Đế tạo ra vũ trụ ko phải vào thời gian cơ mà cùng với thời gian.

Bạn đang xem: Bí ẩn thời gian

Không gồm gì ám ảnh nhỏ người hơn thời gian, đơn giản do sự sống và cái chết gắn bó với thời gian. Ước mơ trường sinh, khả năng luân hồi, thiên đường và địa ngục, linh hồn bất tử... được sử dụng như những cách thức để vượt qua nỗi sợ hãi trước thời gian. Với thật lạ lùng, mặc mang lại những bước tiến khổng lồ của khoa học, nhận thức của họ về thời gian chưa vượt qua Thánh Augustine mười sáu thế kỉ trước.

*

Thời gian là gì?

Đối với nhà vật lý (thông thường), thời gian là mẫu mà một đồng hồ đúng mực đo được. Với đơn vị toán học, đó là không gian một chiều, được xem là liên tục, nhưng bao gồm thể được phân thành các “thời khắc”, giống như từng tấm ảnh trong một cuộn phim. Với số đông, thời gian là cái luôn luôn trôi từ quá khứ qua hiện tại để tới tương lai. Trong thuyết Tương đối, thời gian là chiều thứ tư của vũ trụ, nhưng điều đó không có nghĩa nó đồng nhất với ba chiều không gian, vày công thức tính khoảng biện pháp không thời gian không giống công thức tính khoảng phương pháp không gian. Sự phân biệt không khí và thời gian là bệ đỡ mang lại quan hệ nhân quả, vốn bao gồm vai trò thiết yếu vào vận hành vũ trụ. Tuy nhiên, một số nhà vật lý tin rằng, ở thang bậc Planck (10-33 centimet và 10-43 giây), là thang bậc nhỏ nhất còn tồn tại ý nghĩa vật lý, tất cả thể không khí và thời gian không hề chia tách bóc với nhau.


Ảo giác mẫu thời gian

*
Thật lạ là khái niệm dòng thời gian rất quen thuộc thuộc trong cuộc sống từng ngày lại gây tranh cãi mãi không thôi bệnh giữa những nhà tư tưởng. Khái niệm dòng tương quan với vận động. Không có vấn đề gì lúc ta nói tới chuyển động của một đối tượng vật lý, như một mũi tên đang bay về đích chẳng hạn. Ta tất cả thể theo dõi sự cố đổi vị trí không khí của nó trong quá trình vận động qua việc xác định tốc độ với gia tốc bay. Ta thường nói vũ trụ vận động hay biến đổi đối với thời gian. Vậy thời gian biến đổi đối với chiếc gì? (Vì vận động là tương đối, đề nghị ta phải xác định hệ qui chiếu đối với một vận động bất kì). Trong những lúc mọi dạng vận động không giống đều tạo ra mối liên hệ giữa các quy trình vật lý không giống nhau, mẫu thời gian lại liên hệ thời gian với thiết yếu nó. Lúc được hỏi: “Mũi tên bay nhanh như thế nào?”, ta bao gồm thể nói, chẳng hạn: “Với tốc độ 200 km/giờ”. Nhưng không một ai hỏi: “Thời gian trôi cấp tốc như thế nào?”; bởi vì câu trả lời: “Với tốc độ một giây bên trên một giây” trọn vẹn vô nghĩa.

Hãy khảo sát phương pháp lập luận mà các nhà triết học Hy Lạp cổ Parmenides và Zeno, cũng như công ty triết học Anh thế kỉ XIX McTaggart, đã dùng. Giả thuyết Alice hy vọng một Giáng sinh tất cả tuyết, nhưng cô thất vọng bởi vì hôm đó trời mưa; mặc dù hôm sau cô vui vì chưng trời đổ tuyết. Ta bao gồm thể đặt mối liên hệ giữa dòng thời gian với trạng thái tinh thần của cô bé như sau:

Ngày 23-12: Alice hy vọng ngày Giáng sinh tất cả tuyết.

Ngày 24-12: Alice thất vọng do trời mưa.

Ngày 25-12: Alice vui bởi vì trời đang đổ tuyết.

Trong tế bào tả trên, không có gì vận động hay biến đổi cả, đó chỉ là trạng thái cụ thể của thế giới tại những ngày khác biệt (mà ta gọi là chuỗi sự kiện A) cùng trạng thái tinh thần của Alice tương quan với bọn chúng (ta gọi là chuỗi sự kiện B).

Xem thêm: Sẽ Ra Sao Nếu Hình Ảnh Các Tướng Trong Lol Đẹp, Phân Loại Tướng Trong Liên Minh Huyền Thoại

Rõ ràng là từng chuỗi sự kiện tế bào tả chân xác hiện thực, đồng thời chúng lại mâu thuẫn nhau. Chẳng hạn, sự kiện “Alice thất vọng” ban đầu ở thời tương lai, sau đó ở thời hiện tại, rồi trở thành thừa khứ. Nhưng quá khứ, hiện tại với tương lai là những phạm trù loại trừ nhau, vậy tại sao một sự kiện đơn nhất lại gồm thuộc tính của cả ba? McTaggart cần sử dụng nghịch lý đó để coi thời gian không có thật. Tuy nhiên phần lớn giới vật lý đặt vấn đề ít nghiêm trọng hơn: dòng thời gian không tồn tại thật, nhưng bản thân thời gian thì tất cả thật, giống như ko gian.


Mũi tên thời gian

Ảo giác mẫu thời gian tương quan với khái niệm mũi thương hiệu thời gian. Tuy bác bỏ cái thời gian, nhưng giới vật lý chấp nhận mũi thương hiệu thời gian (chỉ hướng từ vượt khứ qua hiện tại tới tương lai), cũng như coi việc phân biệt “quá khứ” cùng “tương lai” là tất cả cơ sở vật lý. Hawking đã luận giải rất sâu sắc vấn đề này vào tác phẩm Lược sử thời gian: Từ vụ nổ lớn tới lỗ đen, xuất bản từ 1988.

Nói chung, những sự biến vũ trụ sắp xếp theo thứ tự một chiều. Như gương rơi xuống sàn sẽ vỡ thành từng mảnh, còn quá trình ngược lại – các mảnh vỡ từ sàn bay lên ghép lại thành gương – chưa từng xẩy ra. Đó là bằng chứng trực tiếp và ví dụ của nguyên tắc hai nhiệt động học, cho rằng độ mất trật tự (entropy) của một hệ cô lập luôn tăng. Gương vỡ mất trật tự hơn, bao gồm entropy lớn hơn, nên quy trình “gương vỡ lại lành” không thể xẩy ra. Đối với bé người, thời gian tâm lý cũng trôi từ vượt khứ tới tương lai như thời gian nhiệt động, vị các quá trình tâm lý bao gồm cơ sở vật chất là các quy trình điện hóa vào bộ óc, mà các phản ứng sinh học cũng tuân theo những qui luật nhiệt động học. Nói cách khác, nhị mũi tên thời gian nhiệt động và tư tưởng trùng nhau. (Hawking còn chứng minh mũi thương hiệu vũ trụ giãn nở sau Big Bang cũng chỉ hướng như thế; mặc dù ta bao gồm thể bỏ qua lập luận này, bởi khi vũ trụ teo lại (ngược với giãn nở), mũi tên cũng không đổi chiều. Điều đó chứng tỏ việc gắn mũi tên thời gian với sự giãn nở gồm thể không xác đáng).

Chính vì chưng “gương vỡ không lành” mà tất cả sự bất đối xứng giữa vượt khứ với tương lai theo trục thời gian. Mũi thương hiệu thời gian hình tượng hóa sự bất đối xứng của thế giới theo thời gian, chứ không phải sự bất đối xứng của dòng thời gian. Mũi tên thời gian chỉ hướng về tương lai. Nhưng điều đó không tồn tại nghĩa nó cất cánh về tương lai; giống như kim la bàn luôn luôn chỉ phương bắc, nhưng không chạy về phương bắc. Cả hai mũi tên đều hình tượng hóa sự bất đối xứng, chứ ko phải vận động giỏi sự biến dịch. Như vậy mũi tên thời gian chỉ ra sự bất đối xứng trong thời gian, chứ ko phải sự bất đối xứng của mẫu thời gian. Và những khái niệm “quá khứ” cùng “tương lai” vào thời gian cũng giống như khái niệm “phía trên” với “phía dưới” trong không gian. Tương quan lại giữa chúng tùy thuộc vào hệ qui chiếu, vào bản chất thế giới vật chất xung quanh. Chẳng hạn, với người Việt Nam, cảm nhận “phía trên” bao gồm thể ngược 180o với cảm nhận của người Mỹ phía bên đó địa cầu.

Nói cách khác, sự bất đối xứng theo thời gian là một thuộc tính của các trạng thái vũ trụ, chứ không phải là thuộc tính của bản thân thời gian. Và trong vũ trụ, chỉ người quan lại sát có ý thức mới ghi nhận được “dòng thời gian” (khi ta ngủ, tức ở trạng thái dưới ý thức, ý niệm mẫu thời gian trọn vẹn biến mất). Đồng hồ cũng không đo loại thời gian, cơ mà chỉ đo khoảng bí quyết thời gian giữa những sự kiện. Vị thế tất cả thể dòng thời gian là đặc điểm chủ quan trong tim trí nhỏ người, chứ không phải là thuộc tính khách quan của vũ trụ.


Chuyên mục: Tin Tức